قابل توجه هنرمندان عرصه نمایش کانون های مساجد استان تهران
بهره مندی از هنر پرده نقالی به عنوان یکی بینظیرترین هنرهای نمایشی سنتی در نیمه شعبان
به گزارش روابط عمومی ستاد هماهنگی کانون های فرهنگی هنری مساجد از استان تهران هنر چند رسانهای بهرهمندی از منابع مهم رسانه مانند فیلم، عکس، نقاشی، صدا و متن برای انتقال یک پیام مهم به مخاطب است. در پردهخوانی استفاده توامان پرده نقاشی همراه با تکنیکهای ارتباطی از قبیل لحن، حرکات معنادار دست و بدن، گفتار و گاهی موسیقی شکل منحصر به فردی از هنر چند رسانهای را به نمایش میگذارد.
بیشک پردهخوانی تاثیر شگفتانگیزی بر ادبیات شفاهی ایران گذاشته است. این هنر نقش برجستهای در حفظ، بسط و ارتقای فرهنگ شفاهی و ادبیات عامه ایران زمین ایفا کرده است. این هنر از دوران اوجش- عصر صفوی – تا به امروز فراز و نشیبهای بیشماری داشته و اگر چه در دوران پادشاهان صفوی با پردهخوانی مذهبی آغاز شد، اما در زمانهای مختلف عناصر ملی و روایات عاشقانه پردهخوانی را متحول و آن را گسترش داد.
عمدهترین عناصر مذهبی در پردهخوانی روایتهایی نظیر غدیرخم، واقعه عاشورا، نیمه شعبان و برخی قصص قرآنی است که البته در شکلهای مختلفی همچون روضهخوانی، حملهخوانی، صورتخوانی، مناقبخوانی و فضایلخوانی به اجرا در می آید.
نقوش پردهها معمولا عامیانه و مبتنی بر تخیلات نقاش است. این نقاشیها بازگوکننده داستان نقال و دو شکل ارتباطی را در بردارد. این نقوش گاهی تزیینی به شمار می رود. در این حالت نقال از نقوش صرفا به منظور جلب توجه استفاده کرده و نقاشی ارتباط چندانی با داستان ندارد. در حالت دوم این نقوش به داستان مرتبط بوده و نقال برای بازگویی داستان نقاشیها را دنبال می کند. اوج هنر این نقوش عهد قاجار و نقاشی قهوهخانههاست.
استفاده از عناصر رسانهای به صورت همزمان نظیر اجرا، تصویر و موسیقی و نقش مخاطب از اجرا و اثری که اجرا بر مخاطب میگذارد؛ پردهخوانی را در زمره یکی از بینظیرترین هنرهای نمایشی سنتی درآورده است. زمینهها و درونمایههای فوقالعادهای در بکارگیری خلاقیت، تخیل و جلوههای تصویری در پردهخوانی وجود دارد که عاملی اثرگذار در خلق لحظات عاطفی و دراماتیک محسوب میشود. به طور کلی در پردهخوانی مذهب، اسطوره، نمایشهای بومی، آیینی و ادبیات مذهبی و حماسی در شکل شعر و داستان با نمادهای دینی و حماسی در هم میآمیزند تا با عبور از ذهن خلاق هنرمند، نمایشی بی بدیل را خلق کنند. از اینرو پردهخوانی میتواند جلوهای کاملا متفاوت از هنرهای چند رسانهای را به نمایش گذارده و سبب انتقال بیشتر مفاهیم پیچیده در قالبی ساده و در عین حال اثرگذار شود.
نمونه متن پرده نقاله خوانی نیمه شعبان / نویسنده خانم سیده زهرا برقعی
يكي بود يكي نبود. يه روزي از روزاي خدا يه اتفاقي افتاد. چي شد؟ اگه گفتين؟ توي خونه ي امام حسن عسكري(ع) و نرجس خاتون(س)، يه نوزاد دنيا اومد. اسمشو گذاشتن مهدي.(ميشه گفت اسمشو گذاشتن محمد ولي بعدا به مهدي معروف شد و به همين اسم هم صدا ميشد.) بچه ها! اون دوران، دوران عجيبي بود. مردم نميتونستن بگن شيعه هستن. چون ماموراي خلافت عباسي كه پادشاه اون موقع بودن، هر كي كه شيعه بود رو ميكشتن يا زنداني ميكردن. براي همين هم، جلساتي كه شيعه ها با هم داشتن، يواشكي و مخفيانه بود. توي اون دوران، امام حسن عسكري(ع) رو هم خيلي زنداني كردن و اذيت و توهين كردن. امام هم تصميم گرفتن تولد فرزندشون يعني حضرت مهدي رو به كسي نگن.
يعني همه چيز پنهان بمونه. چون اگه دشمنا ميفهميدن، چي كار ميكردن؟ حضرت مهدي رو ميكشتن. وقتي كه حضرت مهدي دنيا اومد خبر تولدش رو پخش نكردن تا جان اين بچه در امان بمونه. آسيب نبينه.
بچه ها تولد حضرت مهدي(ع)، ١٥ شعبان هست كه ماها جشن ميگيريم و خيلي چراغوني و ريسه هاي رنگي رنگي توي خيابونا وصل ميكنيم و مراسم جشن توي خونه ها و حسينيه ها و مسجدها ميگيريم. ولي اون موقع نميتونستن از اين سر و صداها بكنن. دشمنا خبر دار ميشدن.
خب... حضرت مهدي كه دنيا اومد و يه مدتي گذشت، يواش يواش بعضي شيعيان و ياران امام حسن عسكري(ع) با خبر شدن و خوشحالي كردن. امام حسن عسكري(ع) كه خيلي وقتا توي زندان بود و اونقدر اذيتش كردن و كردن و كردن كه شهيد شد. اينجور وقتا شيعيان خيلي ناراحت ميشن و عزاداري ميكنن اما متاسفانه دشمن اونقدر وحشي و ظالم بود كه نميگذاشت شيعيان راحت عزاداري بكنن. يكي از دلخوشيهاي مردم، بعد از شهادت يه امام اين بود كه امام بعدي هست. همه به هم ميگفتن امام بعد از امام حسن عسكري(ع) كيه؟ بچه ها به نظر شما امام بعدي كيه؟
آهان! شماها بهتر از مردمِ اون موقع ميدونيد. چون اونموقع كه روزنامه و تلويزيون و راديو نبود. تلفن همراه هم نبود به هم خبر بدن. براي همين اخبار، زود پخش نميشد. اگر كسي از تولد حضرت مهدي خبر داشت، به دور و وري هاش ميگفت. نميتونست جار بزنه توي كوچه و خيابون. گفتم كه! همه چيز مخفيانه بود. امام حسن عسكري(ع) كه شهيد شد، برادرش اومد بين مردم و گفت امام بعدي منم. عه؟ تو از كجا اومدي؟ مگه همينجوري ميشه كسي امام باشه؟ امام بايد از طرف خدا و امام قبلي تعيين شده باشه. اين كسي كه ادعا كرده بود امامه، اصلا به خوبي و مسلموني هم بين مردم معروف نبود و كلا به دروغگويي ميشناختندش. وقتي حضرت مهدي(عج) براي پدر شهيدش نماز خوند، تازه خيليا ديدن عه! امام حسن عسكري(ع) يه پسر داشته و حالا اون، امام شده. حضرت مهدي(عج)جونش در خطر بود. دشمنا عصباني شده بودن كه واي! چرا ما حواسمون نبود؟ اين بچه از كجا اومد؟ ما ميخواستيم اين بچه رو بكشيم. چرا پس زنده است؟ خب زنده موندن امام مهدي(عج)يه لطف بزرگ خدا بود كه ماها الان قدرشو ميدونيم. همه ش هم خونه در محاصره بود و دشمنا ميريختن تا امام مهدي(عج)رو پيدا كنن.
خدا يه لطف بزرگي كه كرد اين بود كه غيبت صغري رو ايجاد كرد. يعني ديگه كسي نميتونست امام رو ببينه. نه اينكه امام نامرئي بشه ها.
چشم مردم و دشمنا توانايي ديدن امام رو نداشت. فقط بعضيا ميتونستن امام رو ببينن. اينجوري جان امام حفظ ميشد و امام ميتونست با مردم ارتباط بگيره و مردم رو هدايت كنه. بچه ها غيبت صغري يعني چي؟ يعني غيبت كوچيك. غيبت كوتاه. كه از كي شروع شد؟ از همون تولد امام زمان شروع شد تااااا حدود ٧٠ سال بعد. يعني در اين مدت، امام زمان(عج)جلوي چشم مردم نبود. از طريق همون ياران خاصش كه بهشون نواب اربعه ميگفتن، با مردم ارتباط داشت. امام مهدي نامه براي مردم مينوشت و نواب اربعه با مردم ارتباط ميگرفتن و نكات مهم رو به شيعيان ياد ميدادن. نواب اربعه، يعني ٤ نفري كه جايگزين امام، در جامعه بودن و در واقع براي اينكه جان امام از دست دشمنان حفظ بشه، اونا انتخاب شده بودن كه حرفاي امام رو به گوش مردم برسونن.
اون ٧٠ سال كه تموم شد، و آخرين نفر از اين چهار نفر هم از دنيا رفت، امام ديگه كسي رو به عنوان نائب خودش معرفي نكرد. خدا بهش امر كرد كه وارد غيبت كبري بشه. يعني غيبت بزرگ. يعني ديگه بين مردم نباشه. و اونقدر طول بكشه كه خدا خودش صلاح بدونه امام زمان رو نشون مردم بده. چون دشمنان ميدونستن امام زمان آخرين امام شيعيانه و اگه شهيدش كنن، ميتونن دين اسلام رو از بين ببرن. ولي خدا اينو نميخواد. خدا ميخواد دين اسلام براي هميشه حفظ بشه و مردم خودشونو براي اينكه دين، كامل كامل توي جامعه اجرا بشه، آماده كنن. اين دوران غيبت كبري براي همه ي ما خيلي سخته. از همون سالها تا خود الان، هنوز غيبت كبري طول كشيده و تموم نشده. ماها اگه دعا ميكنيم اللهم كن لوليك ميخونيم. الهي عظم البلاء ميخونيم، وقتي ميگيم اللهم عجل لوليك الفرج... يا دعاهاي ديگه... براي اينه كه دلمون ميخواد امام مون بياد.
البته امام كه جايي نرفته. هست بين مون. به ماها كمك ميكنه. به مردم فلسطين كمك ميكنه. دل مردم غزه رو آروم ميكنه. اونه كه كمك ميكنه ماها در زمينه اختراع واكتشافات علمي موفق بشيم. اونه كه راه هدايت رو براي مردم باز ميكنه تا مردم جهان، با حقايق دين اسلام آشنا بشن. امام زمان كه جايي نرفته. ماها نميتونيم ببينيمش. چشم ما هنوز اون قدرت رو پيدا نكرده وگرنه خيلي از علما، بزرگان، اونايي كه خوب بندگي خداي مهربونو كردن، ميتونن امام زمان رو ببينن.
چرا ما به امام مهدي(عج)، ميگيم امام زمان؟ چون براي الان ماست. امامِ همين روزاي ماست. ماها به غير از امام زمان كسي رو نداريم. بعضيا ميگن شماها صاحب و امام نداريد. ولي خبر ندارن كه ماها يه امام خيلي مهربون و عزيز داريم كه حواسش به ماها هست. وگرنه دشمنان ما، دشمنان اهل بيت، دشمنان اسلام و شيعيان هنوز كه هنوزه دلشون نميخواد ماها ايمان داشته باشيم و نماز بخونيم و اطاعت خدا رو بكنيم. اونا ميخوان همه كافر بشن. همه آدماي بدي بشن. دشمنا، راحت آدم ميكشن. روز به روز هم اسلحه هاشون خفن تر و مجهزتر ميشه. حتي ديگه ميتونن با توليد بيماري هاي مختلف، ماها رو از بين ببرن. مثل همون كرونا يا ويروسهاي جديد ديگه. اما ميدونيد بچه ها؟ دشمناي ما هنوز نميفهمن كه اوني كه ماها رو نگه ميداره، خداي قوي و قدرتمنديه كه امام زمان مون رو برامون حفظ كرده. ماها دو تا نيروي بزرگ داريم: خدا و اهل بيت(ع) مخصوصا امام زماني كه هنوز زنده است و قراره بياد. وقتي خدا ببينه ماها آماده شديم تا امام زمان رو مراقبت كنيم و اون بياد برنامه هاشو اجرا كنه و اون كارايي كه بايد انجام بده تا دشمنا از بين برن و دنيا قشنگ و بدون ظلم و ستم بشه، خدا هم ظهور امام زمان (عج) رو به ما هديه ميده. يعني ماها اونقدر بايد قوي باشيم و اين وسوسه هاي شيطان رو اهميت نديم و محكم پاي دفاع از اسلام بايستيم كه خدا كيف كنه از ماها. به امام زمان اجازه بده بياد.
وقتي ظهور امام برسه، ديگه ماها ميتونيم بريم ديدنش. دستشو بگيريم و بوسش كنيم. امام ماها رو به اسم و فاميلي مون ميشناسه. هيچكدوم براش غريبه نيستيم چون از الان مراقبمون هست و ميدونه كي چه آرزوهايي داره. الان امام خبر داره شماها توي ذهنتون به چي فكر ميكنيد. اگه به كاراي خوب فكر كنيد و رفتار خوبي هم داشته باشيد، امام خوشحال ميشه. ميدونه با اين كارها ظهورش جلو ميافته و ميتونه زودتر بياد ماها رو كمك كنه. مردم غزه رو كمك كنه. مردم گرسنه و فقير جهان رو نجات بده. بيماران رو كمك كنه تا سلامت بشن. دزدا و آدم بدا رو از بين ببره. وقتي امام زمان بياد، حال زمين خوب ميشه. اون جاهايي كه همش جنگ و مريضي و قحطي و سختيه، اوضاعشون خوب ميشه. امام زمان، از كنار كعبه، همون خونه ي خدا كه در مكه است و مردم، ايام حج ميرن طوافش ميكنن، از اونجا ظهور ميكنه و زبان همه ي ما رو بلده. فارسي و تركي و انگليسي و هندي و عربي و ... همه ي همه ي زبونا رو بلده. براي همين با همه ي مردم جهان ميتونه ارتباط بگيره و صحبت كنه. امام زمان، امام كل جهانه. فقط امام شيعه ها نيست كه.
براي همينم وقتي بياد اونقدر از قشنگي دين اسلام ميگه كه همه ي مردم عاشق اين ميشن كه مسلمون بشن. ماها خيلي دعا ميكنيم امام زمان رو خدا زودتر برسونه برامون. دعا اولين كاريه كه ماها ميتونيم بكنيم چون خدا دعاهاي
ما رو ميشنوه و اگه صادقانه و از ته ته دلامون از خدا بخوايم، خدا ميدونه كه ما راست ميگيم و امام زمان (عج) رو واقعا واقعني ميخوايم. دومين كاري كه بايد بكنيم چيه بچه ها؟ اينكه خودمون كمك كنيم خوبي و مهربوني توي جامعه پخش بشه. كينه ها از بين بره. بداخلاقي، بي ادبي، بي احترامي، تنبلي، اينا از بين بره. ديگه چي؟ شماها چند تا كار بد رو بگين كه الان زياد ميبينين....
خب اينا بايد از خود ماها شروع بشه كه از بين بره. ماها بايد به امام زمان(عج) نشون بديم خوبيا رو دوست داريم و براي پخش شدنش توي كل دنيا تلاش ميكنيم. اينجوري امام زمان(عج) هم از ما راضي ميشه و خدا ميبينه و اگه ببينه واقعا همه دلشون با امام زمانه، چرا كه نه؟ امام زمان(عج) رو برامون مياره.
بچه ها تاحالا ديدين توي روز، خورشيد ميره پشت ابر؟ يعني ابر هستا ولي خورشيد هنوزم داره ميتابه هوا تاريك نيست. شب نيست. هنوز روزه. هنوز هوا روشنه. ماها ميتونيم جلوي پامون رو ببينيم. اينجوري نيست كه تا ابري بشه هوا، شب بشه. نه! قشنگ ماها همه جا رو ميبينيم. امام زمان هم درسته كه الان در غيبت كبري هستن اما... اما امام ما هستن و دارن كار هدايتشون رو انجام ميدن. شبيه همون خورشيد پشت ابر. يه ابري هست به نام ابر غيبت كه نميذاره ما امام مونو ببينيم ولي اينجوري نيست كه خورشيد پشت ابر خاموش شده باشه. هنوز داره نور ميده و به ماها كمك ميكنه راهمونو گم نكنيم.
يادتون باشه دعا كنيد. خيلي دعا كنيم. قلبا و دلاي شما پاكه و خدا دعاهاي شماها رو خوب خوب ميشنوه. دستا رو بگيريد بالا با هم دعا كنيم. دعا براي سلامتي و ظهور امام زمان بكنيم.
راستي بچه ها! ميدونيد چرا ما براي سلامتي امام زمان (عج) دعا ميكنيم؟ چون اگه ما تب كنيم، امام هم تب ميكنه. اينقدر دلش براي ما ميسوزه و ما رو دوست داره. اگه كسي توي گرسنگي و فقر باشه، امام زمان(عج) هم اذيت ميشه. اگه مردم غزه زير بمب و موشك باشن، امام زمان(عج) هم توي ناراحتيه. ما اگه براي سلامتي امام زمان(عج) دعا ميكنيم يعني دعا ميكنيم توي دنيا، مشكلات رفع بشه و خبر بدي اتفاق نيفته كه امام زمانمونو ناراحت كنه. پس بيايد با هم دعاي سلامتي امام زمان رو بخونيم:
اللهم كن لوليك الحجه بن الحسن (عج)
پایان پیام /